28 listopada 2024 roku Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) ogłosił zawieszenie przyjmowania nowych wniosków w programie „Czyste Powietrze”. Decyzja ta wywołała falę krytyki ze strony ekspertów i organizacji środowiskowych.
Co się zmienia?
- Program zostaje zawieszony do wiosny 2025 roku
- Wszystkie dotychczas złożone wnioski mają zostać rozpatrzone
- Osoby, które zrealizowały inwestycje, ale nie zdążyły złożyć wniosków, będą mogły to zrobić po wznowieniu programu
- W połowie grudnia ma ruszyć specjalny nabór wniosków dla mieszkańców terenów dotkniętych powodzią
Powody zawieszenia
Według minister klimatu i środowiska Pauliny Hennig-Kloski, program został „odziedziczony w skrajnie nieodpowiedzialnym stanie”. NFOŚiGW wskazuje na liczne nadużycia, w tym:
- Wielokrotne zawyżanie rachunków przez nieuczciwych wykonawców
- Przypadki 100-procentowego dofinansowania na kilka domów
- Problem z wymuszaniem pełnomocnictw przez firmy wykonawcze
- Przypadki znikania firm z rynku po otrzymaniu zaliczek
Planowane zmiany
Po wznowieniu program ma działać według nowych zasad:
- Dotacje będą wypłacane bezpośrednio beneficjentom, nie wykonawcom
- Wprowadzone zostaną limity dotacji na poszczególne kategorie kosztów
- Zwiększy się liczba kontroli realizowanych inwestycji
- Program ma być ukierunkowany na rzeczywiście najuboższych
- Pojawi się wymóg osiągnięcia określonego standardu energetycznego
Krytyka ze strony ekspertów
Eksperci i organizacje środowiskowe ostro krytykują sposób wprowadzenia zmian. Prezes Polskiego Alarmu Smogowego, Andrzej Guła, określił decyzję jako „kuriozalną i skandaliczną”. Michał Hetmański z Fundacji Instrat porównał sytuację do „wyłączania straży pożarnej na weekendy”, podkreślając, że program jest kluczowy dla bezpieczeństwa energetycznego gospodarstw domowych.
Śląski Związek Gmin i Powiatów wystosował już pismo do premiera Donalda Tuska, wyrażając „stanowczy sprzeciw” wobec zawieszenia programu. Samorządowcy podkreślają, że program stanowi dla mieszkańców jedyną szansę na obniżenie rachunków za ogrzewanie w dobie wysokich cen energii.
Najwięcej kontrowersji budzi nagłe wprowadzenie zmian, bez okresu przejściowego, co może negatywnie wpłynąć na osoby, które już rozpoczęły inwestycje lub były w trakcie przygotowywania dokumentacji. Według szacunków, do programu wpływało ponad 5 tysięcy wniosków tygodniowo.
NFOŚiGW zapewnia, że wszystkie dotychczas złożone wnioski zostaną rozpatrzone, a wypłaty dotacji będą kontynuowane. Nowa odsłona programu ma ruszyć wiosną 2025 roku z „jasnymi zasadami i nowym źródłem finansowania”.